Klinische Genetica

Laboratorium Erfelijke Metabole Ziekten

Het Laboratorium voor Erfelijke Metabole Ziekten verzorgt de diagnostiek voor patiënten die verdacht worden van een erfelijke stofwisselingsziekte middels onderzoek van lichaamsvloeistoffen als urine, plasma/serum en liquor. Het voorkomen van abnormale stofwisselingsproducten of afwijkende concentraties van normale metabolieten in genoemde fysiologische vloeistoffen vormt de basis voor de uiteindelijke diagnose.

Klinisch beeld

Het klinisch beeld van erfelijke stofwisselingsziekten is in veel gevallen aspecifiek. Veel erfelijke stofwisselingsziekten manifesteren zich binnen het eerste levensjaar. Er zijn echter diverse stofwisselingsziekten waarbij de klinische symptomen pas op latere leeftijd optreden, zelfs op volwassen leeftijd.

Indicaties biochemisch basisdiagnostisch onderzoek

  • vertraagde of afbuigende psychomotorische ontwikkeling
  • neurologische afwijkingen (bijvoorbeeld convulsies, athetose, automutilatie, autisme)
  • spierafwijkingen
  • hypotonie/hypertonie
  • cardiomyopathie
  • schedel- en skeletafwijkingen
  • hepato-splenomegalie
  • oor- en oogafwijkingen
  • haar- en huidafwijkingen
  • recidiverend braken/diarree
  • aversie tegen voedingsmiddelen
  • haematologische afwijkingen
  • thrombo-embolische afwijkingen
  • nierstenen
  • ALTE
  • SIDS

Analysetechnieken basisdiagnostiek


Gaschromatografie-massaspectrometrie
De werkgroep gaschromatografie-massaspectrometrie zorgt voor de gevalideerde analyse van producten uit het intermediair metabolisme. Sommige erfelijke enzymdeficiënties kunnen zich met snel optredende ernstige klinische problemen presenteren. Na overleg is in zo'n situatie een spoeddiagnostische GCMS-analyse van organische zuren of polyolen beschikbaar.

Analyses met gaschromatografie-massaspectrometrie (GC-MS):

  • organische zuren (urine, serum, liquor)
  • monosacchariden en suikeralcoholen (urine)
  • sterolen (plasma)

Dunnelaagchromatografie/electroforese/isoelectrische focussering (IDEE)
De werkgroep dunnelaagchromatografie/electroforese/isoelectrische focussering (IDEE) voert diagnostisch onderzoek uit naar lysosomale stapelingsziekten en glycosyleringsdefecten.

Analyses van stapelingsproducten in urine geschieden met dunnelaagchromatografie, electroforese en spectrofotometrie:

  • (siaalzuur houdende-) oligosacchariden (TLC)
  • mucopolysacchariden (electroforese)
  • kwantitatieve analyse van glycosaminoglycanen (spectrofotometrie)

Onderzoek naar afwijkingen in de N- en O-glycosylering van eiwitten door middel van isoelectrische focussering:

  • serum transferrine
  • a1-antitrypsine
  • a1-antichymotrypsine
  • APO-CIII

Vloeistofchromatografie-tandemmassaspectrometrie
De werkgroep vloeistofchromatografie-tandemmassaspectrometrie draagt zorg voor de uitvoering van een groot aantal bepalingen binnen het diagnostisch pakket van het laboratorium EMZ. Door de ontwikkeling en validatie van nieuwe bepalingen kan optimaal gebruik worden gemaakt van de uitgebreide mogelijkheden die deze analysetechniek biedt.

Momenteel worden de volgende gevalideerde bepalingen uitgevoerd:

  • Vloeistofchromatografie (UV/VIS-fluorescentie-EC detectie)
  • Fenolische verbindingen (urine)
  • Neurotransmittormetabolieten (liquor)
  • Aminozuren (urine/plasma/liquor)
  • Siaalzuur (vrij) (plasma)
  • Homocysteïne (totaal) (urine)

Tandemmassaspectrometrie:

  • Acylcarnitines (plasma/bloedspot)
  • Aminozuren (urine/plasma/liquor)
  • Guanidinoacetaat/creatine (urine/plasma)
  • Methylmalonzuur (plasma/serum)
  • Homocysteïne (totaal) (plasma)
  • Zeer-lange keten vetzuren (plasma)
  • Phytaan-/pristaanzuur (plasma)
  • Pipecolinezuur (plasma)
  • Purine/pyrimidine metabolieten (urine/plasma)
  • Fenylalanine/Tyrosine (bloedspot)
  • Siaalzuur (vrij/totaal) (urine)

Op researchbasis worden de volgende bepalingen uitgevoerd (alleen na overleg):

  • Lactaat/pyruvaat/3-hydroxyboterzuur (plasma/kweekmedium)
  • Dimethylarginines (ADMA/SDMA) (plasma/serum)
  • Carboxy methyl/ethyl lysines (plasma)
  • S-Adenosylmethionine/S-Adenosylhomocysteïne (SAM/SAH) (plasma)

Analysetechnieken enzymdiagnostiek

Op basis van de resultaten van het basisdiagnostisch onderzoek of van bepaalde indicaties kan gerichte enzymdiagnostiek verricht worden. De werkgroep enzymdiagnostiek draagt zorg voor de enzymdiagnostiek van het laboratorium Erfelijke Metabole Ziekten. Hierbij wordt gestreefd naar snelle service van hoog niveau. Omdat het onmogelijk is om de diagnostiek van alle metabole aandoeningen aan te bieden, is er gekozen voor een specialistisch pakket, waarbij het accent ligt op defecten in de purine en pyrimidine stofwisseling. Een tweede accent ligt op farmacogenetische defecten.

Purine en pyrimidine metabolisme:

  • Adenine Phosphoribosyl Transferase (APRT)
  • Adenosine Deaminase (ADA, SCID)
  • Dihydropyrimidine Dehydrogenase (DPD, DPYD)
  • Hypoxanthine Guanine Phosphoribosyl Transferase (HGPRT)
  • Purine Nucleoside Phosphorylase (PNP)
  • Pyrimidine 5'-Nucleotidase I en II
  • Thymidine Phosphorylase (TP, MNGIE)

Farmacogenetische defecten en risocofactoren:

  • Dihydropyrimidine Dehydrogenase (DPD, DPYD)
  • Inosine-5'-triphosphate pyrophosphohydrolase (ITPase)
  • Thiopurine S-Methyl Transferase (TPMT)
  • Thymidine Phosphorylase (TP)

Lysosomale diagnostiek:

  • Chitotriosidase (markerenzym)
  • a-Galactosidase (AGAL, Fabry)

Overige bepalingen:

  • Biotinidase